راهنمای بازی و تجربه‌های حسی نوزاد؛ ایده‌هایی برای دیدن، شنیدن، لمس کردن و کشف کردن

نوزاد از همان روزهای نخست زندگی، محیط اطراف خود را از طریق حواسش کشف می‌کند. هر تصویر، صدا، لمس، حرکت و بویی که تجربه می‌کند، اطلاعات تازه‌ای درباره دنیای اطراف در اختیار مغز او قرار می‌دهد.

تجربه‌های حسی به کودک کمک می‌کنند اطلاعات مختلف را دریافت و به‌تدریج میان آن‌ها ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، بازی با نوزاد فقط سرگرمی نیست؛ می‌تواند فرصتی برای مشاهده، کشف، تعامل و تجربه کردن باشد.

برای ایجاد این تجربه‌ها هم لازم نیست همیشه وسایل خاصی داشته باشید. بسیاری از اتفاق‌های ساده روزمره می‌توانند به یک تجربه حسی برای نوزاد تبدیل شوند. مهم این است که فعالیت متناسب با سن کودک، کوتاه، ساده و همراه با حضور و توجه والد باشد.

👀 تجربه‌های دیداری

در بازی‌های دیداری، هدف این نیست که کودک نام رنگ‌ها یا تصاویر را یاد بگیرد؛ مهم‌تر از آن، فرصت پیدا کردن برای نگاه کردن، توجه کردن و دنبال کردن است.

یک تصویر را دنبال کنیم

یک تصویر ساده یا وسیله رنگی را مقابل نوزاد قرار دهید و چند لحظه صبر کنید تا فرصت نگاه کردن داشته باشد. سپس آن را به‌آرامی در میدان دید کودک حرکت دهید.

می‌توانید گاهی حرکت را متوقف کنید و دوباره ادامه دهید تا کودک فرصت کند تصویر را پیدا و دنبال کند.

این فعالیت می‌تواند فرصتی برای تمرین:

• توجه دیداری
• دنبال کردن یک شیء با چشم
• تمرکز روی یک تصویر یا وسیله
• هماهنگی حرکات چشم‌ها

باشد.

تصویرها را با هم ببینیم

کتاب را مقابل کودک باز کنید و اجازه دهید به تصاویر نگاه کند. لازم نیست همه تصاویر را توضیح دهید؛ می‌توانید درباره چیزی که می‌بینید با کودک صحبت کنید و نام آن را تکرار کنید.

مثلاً:

«این سیبه.»
«این قرمزه.»
«این توپِ.»

تکرار همین کلمات ساده، تجربه دیداری کودک را با صدا و زبان همراه می‌کند.

حرکت را با نگاه دنبال کنیم

در زمان بیداری و زمانی که کودک آمادگی تعامل دارد، می‌توانید یک وسیله جذاب را در میدان دید او قرار دهید و اجازه دهید نگاهش را به سمت آن حرکت دهد. با بزرگ‌تر شدن و افزایش کنترل حرکتی، این تجربه می‌تواند به حرکت دادن سر و بدن برای دنبال کردن وسیله نیز منجر شود.

در پک: کتاب‌ها و وسایل رنگی و پرکنتراست می‌توانند برای ایجاد تجربه‌های دیداری مورد استفاده قرار بگیرند.

👂 تجربه‌های شنیداری

نوزاد با شنیدن صداهای مختلف، به‌تدریج تفاوت میان صداها و محل ایجاد آن‌ها را تجربه می‌کند. در این بازی‌ها لازم نیست صداها بلند یا متنوع باشند؛ صداهای آرام و تکرارشونده می‌توانند فرصت خوبی برای توجه شنیداری ایجاد کنند.

صدا از کجا می‌آید؟

یک جغجغه یا وسیله صدادار را در کنار کودک تکان دهید. وقتی کودک به صدا توجه کرد، چند لحظه صبر کنید و سپس همان صدا را از سمت دیگری ایجاد کنید.

اجازه دهید کودک خودش تلاش کند با نگاه یا حرکت سر، جهت صدا را پیدا کند.

این فعالیت فرصتی برای تجربه:

• توجه به صدا
• تشخیص تفاوت صداها
• جهت‌یابی صدا
• هماهنگی میان شنوایی و بینایی

فراهم می‌کند.

صداهای خانه

همه صداهای جالب برای نوزاد از اسباب‌بازی‌ها نمی‌آیند. صدای آرام آب، ورق خوردن کتاب یا صدای والد هنگام صحبت کردن نیز می‌تواند تجربه شنیداری متفاوتی ایجاد کند.

در این فعالیت‌ها بهتر است صداها آرام و قابل پیش‌بینی باشند و از ایجاد صداهای ناگهانی و بلند نزدیک گوش کودک خودداری شود.

در پک: جغجغه‌ها و وسایل صدادار می‌توانند برای این نوع بازی مورد استفاده قرار بگیرند.

👋 تجربه‌های لمسی

دست‌های نوزاد یکی از راه‌های مهم کشف محیط هستند. لمس کردن، گرفتن و حرکت دادن اشیا به کودک فرصت می‌دهد ویژگی‌های مختلف آن‌ها را تجربه کند.

بافت‌های مختلف را تجربه کنیم

چند سطح کاملاً ایمن و تمیز با بافت‌های متفاوت، مانند پارچه نرم، حوله یا پارچه‌ای با بافت متفاوت را در اختیار کودک قرار دهید.

اجازه دهید کودک با دست خود آن‌ها را لمس کند و در صورت توانایی، بگیرد و جابه‌جا کند.

هنگام بازی می‌توانید درباره چیزی که کودک لمس می‌کند صحبت کنید:

«این نرمه.»
«این صافه.»
«این زبرتره.»

هدف، آموزش این کلمات در همان لحظه نیست؛ بلکه ایجاد ارتباط میان تجربه لمسی، مشاهده و زبان است.

چه چیزی را تجربه می‌کنیم؟

• تفاوت میان بافت‌ها
• لمس و گرفتن اشیا
• حرکت دادن دست‌ها
• ارتباط میان تجربه حسی و واژه‌ها

در پک: کتاب‌ها و وسایل پارچه‌ای، علاوه بر محتوای تصویری، امکان لمس و تجربه جنس و بافت را نیز فراهم می‌کنند.

👃 تجربه‌های بویایی

برای تجربه حس بویایی لازم نیست وسیله خاصی تهیه کنید. محیط خانه و مواد غذایی آشنای روزمره می‌توانند فرصت‌های ساده‌ای برای تجربه بوهای مختلف ایجاد کنند.

بوهای آشنای روزمره

برای مثال، می‌توانید پوست پرتقال یا لیموی تازه را در فاصله‌ای مناسب از کودک قرار دهید و اجازه دهید بوی آن را تجربه کند. هنگام این کار می‌توانید نام ماده را نیز بگویید:

«این پرتقاله.»
«بوی لیمو رو حس می‌کنی؟»

هدف در این سن، آموزش نام بوها نیست؛ بلکه فراهم کردن تجربه‌های متفاوت و ایجاد ارتباط میان یک بو، یک شیء و یک تجربه آشنا است.

برای این فعالیت‌ها:

• ماده نباید با بینی یا صورت کودک تماس پیدا کند.
• از مواد تمیز و آشنا استفاده کنید.
• از مواد عطری، اسانس‌ها و بوهای تند استفاده نکنید.
• کودک را همیشه تحت نظارت داشته باشید.

در پک: محصولی به‌طور مستقیم برای تحریک حس بویایی طراحی نشده است؛ بنابراین برای این بخش، استفاده از وسایل ایمن و آشنای زندگی روزمره مناسب‌تر است.

🤲 وقتی حرکت و حواس با هم درگیر می‌شوند

بسیاری از تجربه‌های جالب نوزاد زمانی اتفاق می‌افتند که چند حس و حرکت با هم درگیر می‌شوند.

برای مثال، یک جغجغه را به کودک نشان دهید و اجازه دهید آن را لمس، بگیرد و حرکت دهد. وقتی جغجغه در اثر حرکت کودک صدا ایجاد می‌کند، کودک با یک تجربه ساده از ارتباط میان عمل و پیامد آن روبه‌رو می‌شود.

این تجربه به‌تدریج به کودک نشان می‌دهد که حرکت دادن یک وسیله می‌تواند تغییری در محیط ایجاد کند.

می‌توانید هنگام بازی درباره اتفاقی که افتاده صحبت کنید:

«تکونش دادی، صدا داد.»
«توپ رو گرفتی.»
«جغجغه رو حرکت دادی.»

این نوع بازی‌ها فرصتی برای تجربه:

• هماهنگی چشم و دست
• گرفتن و حرکت دادن اشیا
• توجه هم‌زمان به دیدن و شنیدن
• ارتباط میان عمل و نتیجه

فراهم می‌کنند.

در پک: جغجغه‌ها، توپ‌ها و برخی وسایل پارچه‌ای می‌توانند برای این نوع بازی مورد استفاده قرار بگیرند.

🧸 بازی در زمان بیداری و حرکت

تجربه‌های حسی می‌توانند با فعالیت‌های حرکتی کودک نیز همراه شوند.

در زمان بیداری و با نظارت کامل والد، می‌توانید کودک را در وضعیت مناسب قرار دهید و یک وسیله جذاب را در میدان دید او بگذارید. کودک ممکن است برای دیدن وسیله، نگاه خود را جابه‌جا کند، سرش را حرکت دهد یا در مراحل بعد تلاش کند دست خود را به سمت آن ببرد.

هدف این فعالیت، وادار کردن کودک به حرکت نیست؛ بلکه فراهم کردن فرصتی است تا کودک متناسب با توانایی خودش، نگاه کند، حرکت کند و محیط را کشف کند.

🏠 خانه، یک محیط پر از تجربه‌های حسی

برای بازی حسی لازم نیست همیشه سراغ اسباب‌بازی برویم. زندگی روزمره پر از فرصت‌هایی است که می‌توانند برای نوزاد جالب باشند.

برای مثال، می‌توانید در زمان‌های مختلف:

• صدای آرام آب را با کودک تجربه کنید.
• هنگام ورق زدن کتاب، درباره تصاویر با او صحبت کنید.
• بافت‌های مختلف پارچه را در اختیارش قرار دهید.
• بوهای آشنای مواد غذایی را با فاصله مناسب معرفی کنید.
• وسایل رنگی و ساده را در میدان دید او قرار دهید.
• هنگام انجام فعالیت‌های روزمره، درباره آنچه می‌بینید و انجام می‌دهید با کودک صحبت کنید.

قرار نیست هر فعالیت به یک «تمرین آموزشی» تبدیل شود. تعامل طبیعی والد و کودک، خودش بخش مهمی از این تجربه‌هاست.

برای آشنایی بیشتر با محصولات، می‌توانید مجموعه محصولات مناسب نوزادان ۰ تا ۶ ماه گالیله کوچولو را ببینید.

نکات مهم هنگام بازی

بازی حسی قرار نیست کودک را خسته یا بیش از حد تحریک کند. کوتاه، ساده و متناسب با واکنش کودک پیش بروید.

اگر کودک روی فعالیت تمرکز نمی‌کند، سرش را برمی‌گرداند، بی‌قرار می‌شود یا نشانه‌های خستگی نشان می‌دهد، فعالیت را متوقف کنید و زمان دیگری دوباره امتحان کنید.

همه فعالیت‌ها باید در شرایط ایمن و با نظارت والد انجام شوند. وسایل مورد استفاده نیز باید متناسب با سن کودک، تمیز و فاقد قطعات کوچک یا جداشدنی باشند.

هدف این بازی‌ها، فراهم کردن فرصت‌هایی برای دیدن، شنیدن، لمس کردن، حرکت کردن، کشف کردن و تعامل با والد است؛ تجربه‌هایی ساده که می‌توانند بخشی طبیعی و لذت‌بخش از زندگی روزمره نوزاد باشند.