بازی با احساسک؛ راهنمای بازی و آموزش احساسات کودک

احساسک، شامل کتاب پارچه‌ای و مکعب آموزش احساسات، به کودک کمک می‌کند با احساسات مختلف آشنا شود، آن‌ها را از یکدیگر تشخیص دهد و درباره احساسات خودش و دیگران صحبت کند. کتاب، احساسات را در قالب تصویر و شعر معرفی می‌کند و مکعب با تصاویر ساده و قابل تشخیص، امکان بازی و تعامل بیشتر با کودک را فراهم می‌کند.

در این راهنما، چند روش برای استفاده از کتاب و مکعب احساسک معرفی کرده‌ایم تا کودک بتواند علاوه بر شناخت احساسات، آن‌ها را در موقعیت‌های مختلف تجربه و بیان کند.

چطور با احساسک بازی کنیم؟

۱. احساسات را با کتاب و شعر بشناسیم

بازی را با کتاب شروع کنید. هر بار یکی از احساسات را انتخاب کنید، تصویر آن را به کودک نشان دهید و شعر مربوط به همان احساس را برایش بخوانید.

درباره تصویر با کودک صحبت کنید و نام احساس را به زبان ساده تکرار کنید. می‌توانید به حالت چهره شخصیت اشاره کنید و بپرسید:

«فکر می‌کنی چه احساسی داره؟»

در این مرحله هدف این است که کودک به‌تدریج نام و حالت احساسات مختلف را بشناسد و بتواند آن‌ها را از یکدیگر تشخیص دهد.

۲. احساس را در کتاب پیدا کن

بعد از اینکه چند احساس را با کودک معرفی کردید، یکی از آن‌ها را نام ببرید و از کودک بخواهید تصویر مربوط به آن را در کتاب پیدا کند.

بعد بازی را برعکس کنید؛ تصویر را نشان دهید و از کودک بخواهید بگوید شخصیت چه احساسی دارد.

این بازی به کودک کمک می‌کند میان نام احساس، تصویر و حالت چهره ارتباط برقرار کند.

۳. احساس را روی مکعب نشان بده

وقتی کودک با احساسات مختلف آشنا شد، از مکعب احساسات استفاده کنید.

روی یکی از وجه‌های مکعب، پنج احساس در کنار هم قرار گرفته‌اند و یک عقربه وجود دارد. از کودک بخواهید احساس موردنظر را پیدا کند و عقربه را روی آن قرار دهد.

در ابتدا می‌توانید نام یک احساس را بگویید:

«احساس خوشحالی رو پیدا کن.»

بعد از کودک بخواهید خودش احساسش را انتخاب کند:

«الان چه احساسی داری؟»

کودک می‌تواند عقربه را روی احساسی قرار دهد که در همان لحظه تجربه می‌کند.

۴. احساس را بازی کن

تصاویر احساسات روی مکعب ساده و قابل تشخیص هستند و می‌توان از آن‌ها برای یک بازی نمایشی استفاده کرد.

یکی از احساسات را انتخاب کنید و از کودک بخواهید حالت چهره و رفتار متناسب با آن احساس را تقلید کند.

مثلاً اگر عقربه روی احساس خوشحالی قرار گرفت، کودک می‌تواند حالت چهره یک فرد خوشحال را نشان دهد.

بعد جای خودتان را عوض کنید؛ شما یک احساس را اجرا کنید و از کودک بخواهید حدس بزند چه احساسی را نشان می‌دهید.

۵. من احساس را نشان می‌دهم، تو پیدا کن

در این بازی یکی از شما بدون گفتن نام احساس، آن را با حالت چهره و بدن نشان می‌دهد.

نفر دیگر باید احساس را حدس بزند و سپس عقربه مکعب را روی همان احساس قرار دهد.

بعد نوبت کودک شود که احساس را اجرا کند و شما آن را پیدا کنید.

این بازی علاوه بر شناخت احساسات، کودک را به توجه به حالت چهره و رفتار دیگران تشویق می‌کند.

۶. چه اتفاقی افتاده؟

یکی از احساسات را روی مکعب انتخاب کنید و از کودک بخواهید تصور کند چه اتفاقی می‌تواند باعث ایجاد آن احساس شده باشد.

مثلاً بپرسید:

«چه اتفاقی ممکنه باعث شده باشه این بچه خوشحال بشه؟»

کودک می‌تواند یک اتفاق واقعی یا خیالی تعریف کند.

برای احساسات دیگر هم همین بازی را تکرار کنید. به این ترتیب کودک کم‌کم ارتباط میان موقعیت‌ها و احساسات را بهتر درک می‌کند.

۷. اگر جای او بودی؟

یکی از تصاویر کتاب را انتخاب کنید و درباره موقعیتی که شخصیت در آن قرار دارد با کودک صحبت کنید.

بعد بپرسید:

«اگر تو جای او بودی، چه احساسی داشتی؟»

کودک می‌تواند احساس موردنظرش را روی مکعب پیدا کند و عقربه را روی آن قرار دهد.

ممکن است احساس کودک با احساسی که در تصویر می‌بینید متفاوت باشد. این موضوع فرصت خوبی است تا درباره این صحبت کنید که آدم‌ها ممکن است در یک موقعیت یکسان، احساسات متفاوتی داشته باشند.

۸. یک احساس، چند حالت

یک احساس را انتخاب کنید و از کودک بخواهید آن را به شکل‌های مختلف نشان دهد؛ ابتدا با حالت چهره، سپس با حرکت بدن و در مرحله بعد با صدای خود.

مثلاً می‌توانید بگویید:

«حالا خوشحالی رو فقط با صورتت نشون بده.»

سپس:

«حالا با حرکت بدنت نشون بده.»

این بازی به کودک کمک می‌کند متوجه شود احساسات می‌توانند از راه‌های مختلفی در چهره، صدا و رفتار ما دیده شوند.

۹. احساس امروز من

از کودک بپرسید:

«امروز بیشتر چه احساسی داشتی؟»

کودک می‌تواند احساس موردنظرش را روی مکعب پیدا کند و عقربه را روی آن قرار دهد.

سپس، اگر تمایل داشت، درباره اتفاقی که باعث ایجاد آن احساس شده صحبت کنید.

می‌توانید این بازی را در زمان‌های مختلف روز تکرار کنید و از کودک بپرسید احساسش تغییر کرده است یا نه.

۱۰. داستان را با احساسات ادامه بده

یک احساس را با مکعب انتخاب کنید و یک داستان کوتاه را شروع کنید.

مثلاً:

«یک روز یک بچه به پارک رفت و خیلی خوشحال بود...»

از کودک بخواهید داستان را ادامه دهد و بگوید چه اتفاقی باعث این احساس شده است.

در مرحله بعد می‌توانید احساس دیگری را وارد داستان کنید و بپرسید:

«حالا چه اتفاقی افتاد که احساسش تغییر کرد؟»

این بازی علاوه بر آموزش احساسات، فرصتی برای داستان‌پردازی، گفت‌وگو و تقویت تخیل کودک فراهم می‌کند.

چگونه از احساسک برای گفت‌وگو درباره احساسات استفاده کنیم؟

احساسک را می‌توان فقط به زمان بازی محدود نکرد. بعد از اینکه کودک با احساسات مختلف آشنا شد، می‌توانید از کتاب و مکعب در موقعیت‌های روزمره نیز استفاده کنید.

مثلاً وقتی کودک خوشحال، ناراحت، عصبانی یا نگران است، می‌توانید به جای اینکه فقط درباره رفتار او صحبت کنید، از او بپرسید:

«فکر می‌کنی الان چه احساسی داری؟»

اگر کودک بتواند احساسش را نام ببرد، می‌توانید از او بخواهید آن را روی مکعب نشان دهد.

در این مرحله هدف، حذف یا تغییر سریع احساس کودک نیست؛ بلکه کمک به او برای شناخت احساس، نام‌گذاری آن و صحبت کردن درباره تجربه‌اش است.

نکته‌هایی برای والدین در بازی با احساسک

• لازم نیست همه بازی‌ها را در یک نوبت انجام دهید. هر بار یک فعالیت کوتاه را انتخاب کنید.
• اگر کودک هنوز نام یک احساس را نمی‌داند، ابتدا از تصویر و شعر کتاب کمک بگیرید.
• به پاسخ‌های کودک فرصت بدهید و برای پیدا کردن پاسخ عجله نکنید.
• اگر کودک در یک موقعیت احساسی متفاوت از شخصیت کتاب داشت، پاسخ او را فوراً اصلاح نکنید؛ درباره دلیل انتخابش صحبت کنید.
• هدف بازی، شناخت و بیان احساسات است، نه اینکه کودک احساسات خاصی را «درست» یا «غلط» بداند.

احساسک می‌تواند از یک کتاب آموزشی ساده فراتر برود و بهانه‌ای برای گفت‌وگوی روزانه والد و کودک درباره احساسات باشد؛ از شناخت احساسات در کتاب و شعر گرفته تا انتخاب و بیان احساس خود با مکعب.